Tarihin Derinlerinde Zımnî Kalmış Ürkütücü Bir Kıssa: Tırnova Cadı Olayı

Aralık 8, 2021 by Yorum yapılmamış

Tabiat üstü yahut eski tabiri ile ‘gayri tabii’ olaylar, tarihin her periyodunda görülmüştür. İnsan kanıyla beslenen vampirler, mezarlarından çıkıp insanları rahatsız eden yaşayan ölüler, mitolojik öykülerde kendine yer tutan ve halk ortasında anlatılıp günümüze kadar gelen iblisler, cadılar yalnızca bunlardan birinci akla gelen birkaç adedidir. Burada inceleyeceğimiz Tırnova Olayı ise, Osmanlı’nın resmi gazetesinde kendine yer tutmuş, enteresan ve gizemli bir vak’adır.

Tırnova Neresidir?

Tırnova, günümüzde Bulgaristan hudutları içerisinde bulunan bir kenttir. Sofya’nın batısında yer alır. Kent 1393 yılında, I.Bayezid bölümünde Osmanlı tarafından ele geçirilmiştir.

Tırnova Olayının Ortaya Çıkışı

Tırnova Vak’ası ile ilgili bütün bildiklerimiz, 21 Cemaziyelevvel 1249 yani 6 Ekim 1833 tarihli Takvim-i Vekai gazetesindeki birkaç sütunluk haberden ibarettir. Bu haberde, Tırnova Naibi Ahmet Şükrü Efendi’nin yazdığı mektubun motamot yayınlandığı söylenmektedir.

Ahmet Şükrü Efendinin Mektubu

Mektup periyodun lisanı ve resmi gazete jargonu sebebiyle çok ağır tamlamalar ve bugün için anlaşılamayacak sözlerden oluşmaktadır. Bu sebeple biz mektupta yazanları anlaşılır biçimde bir özet halinde sunmayı daha uygun bulduk. Mektubun tamamını merak edenler gazetenin ismi geçen tarihli nüshasını inceleyebilirler. Ahmet Şükrü Efendi mektubunda özetle şunlara değiniyor:

‘Tırnova kentinde cadı zuhur etmiştir. Görünmeyen varlıklar insanların üzerilerine taş, toprak, tabak, çanak,sahan üzere eşyaları atıyorlar. Meskenlere girerek bohça ve yastıkların yerlerini değiştiriyorlar. İnsanlara sorduğumuzda üzerilerine bir camış oturmuş üzere yük hissettiklerini beyan ediyorlar. İki mahalle ahalisi hanelerini terk ettiler. Cadı dedikleri bu varlıkların ahaliye ziyan vermesi üzerine, cadıcılık ile meşhur olan Nikola ünlü birisiyle 800 kuruşa [cadıları kovması karşılığında] pazarlık edildi.”

Cadıcı Nikola

Sonrasında Nikola bölgeye gelerek kendi sihirli tahtasıyla , büyü meziyetlerini kullanarak iki mezarı tespit ediyor. Bu mezarların Ali ve Abdi Alemdar isimli iki Yeniçeri kardeşe ilişkin olduğu söyleniyor. Nikola ise bu mezarların cadılı olduğunu ve mezarların açılıp, cesetlerin göğüslerine birer tahta kazık çakılmasını ve yüreklerinin çıkartılarak kaynar suda haşlanması gerektiğini söylüyor.

Nikola’nın Talimatlarına uyularak mezarlar açıldı. Ancak Yeniçerilerin vücutlarının büyüdüğünü ve kılları ile tırnaklarının uzadığını görenler korkarak dehşete düştü. Günümüzde mevtten sonra vücuttaki etlerinin çekildiği için kılların ve tırnakların uzuyormuş üzere göründüğünü bilmekteyiz. Lakin o tarihlerde bu tıbbi bilgiler bilinmediği için yüksek ihtimalle cesetlerdeki bu gelişimleri gören beşerler, bu Yeniçerilerin sahiden kendilerine musallat olduklarını zannetmiş olmalıdırlar. 

Cesetlerin göğüslerine kazık çakılıp, yürekleri kaynak suyla haşlandıktan sonra Cadıcı Nikola, kesin bir tahlil için bu cesetlerin büsbütün yakılarak kül edilmesi gerektiğini söyledi. Bunun sonucunda fetva alınarak, iki Yeniçerinin cesedi yakıldı ve Tırnova ahalisi cadılardan kurtulmuş oldu.

Evliya Çelebi Seyahatnamesinde Misal Bir Olay

Bu doğaüstü olayın bir benzerine de Evliya Çelebi’nin Seyahatname isimli yapıtında rastlıyoruz. Bunda nazaran Evliya Çelebi, obur ismi verilen birtakım mitolojik yaratıklardan bahsetmekte, bunların mezarlarından kalkarak insanların kanını emen yaşayan ölüler olduklarını söylemektedir. Obur Dağı adlı bir bölgede bulunduğu sırada Çerkez ve Abaza oburlarının gökyüzünde savaştığına şahit olduğunu ve gün doğana kadar bu oburların gökyüzünde çatıştığını söyleyen Evliya Çelebi, bunların savaş aletlerinin, silahlarının, insan ve at uzuvlarının yer yüzüne düştüğünü de belirtmektedir.

Temelinde Evliya Çelebi’nin Seyahatnamesinde bu ve gibisi birçok inanması güç yazılara rastlanmaktadır. Bunların yanı sıra Evliya Çelebi, gezip gördüğü yerleri ve bölgeleri çok uygun ve gerçeğe yakın bir biçimde tasvir etmiştir.

Tırnova Olayı Hakkındaki Görüşler

Ülkemizin kıymetli tarihçilerinden İlber Ortaylı, bu olaya Yeniçeri Ocağının kaldırılması hadisesinden bakmaktadırlar. 1826’da II.Mahmut tarafından büsbütün silinen ocağın akabinde, bu türlü bir haberin yazımı ile aslında Yeniçerileri kötülemeye yönelik bir propaganda gayesi güdüldüğünü söylemektedirler. Bu görüş, aslında fazlaca paranormal üzere görülen bu olayı çok somut bir yere oturtmaktadır.

Osmanlı Devleti’nde Cadılar Üzerine Bir Kıymetlendirme isimli makalesinde bu bahse değinen Zeynep Aycibin de dönemin resmi tarihçisi Ahmet Lütfi Efendinin bu olaydan hiç bahsetmemesine dikkat çekmektedir. Bununla beraber Ahmet Lütfi Efendinin Tırnova Olayını pek dikkate paha bulmadığı ve olanlara inanmadığı için tarihlerinde bahsetmediği görüşünü savunmaktadırlar.

Sonuç olarak bu tip açıklanamayan ve dikkat alımlı olaylar ile tarihin her devresinde karşılaşmaktayız

Temelinde birinci bakışta bilimsel bir biçimde açıklanamaz üzere görünse de aslında hepsinin somut birer açıklaması mevcuttur. İster doğaüstü ister beşeri bir olay olsun, tarihî vak’aları okuduğumuz anda tamamen inanarak ve hayretler içerisine düşerek algılamak yerine, tarihi realite ile bu olaylara açıklamalar getiren uzmanların görüşlerini öğrenmeli ve onların sonucunda bu tip vak’aları yorumlamalıyız.

YARARLANILAN ESERLER

  • Reşad Ekrem Koçu-Tarihimizde Garip Hadiseler, varlık Yayınları, İstanbul 1952

  • İlber Ortaylı-İmparatorluğun En Uzun Yüzyılı, Timaş Yayınları, İstanbul 2016

  • Zeynep Aycibin-Osmanlı Devleti’nde Cadılar Üzerine Bir Kıymetlendirme, 

  • Takvim-i Vekayi Gazetesi, sayı:68 (21 Cemaziyelevvel 1249)

  • Murat Bardakçı- Kazığa Oturtmak O denli Kolay Değildir, Çok Maharet İster, Hürriyet Gazetesi, 14.09.2003

Leave a Comment

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir