Tarihi Bir Muamma: Timur Esir Aldığı Yıldırım Bayezid’i Demir Kafese mi Hapsettirdi?

Kasım 30, 2021 by Yorum yapılmamış

1402’de cereyan eden ve Osmanlıları meşhur fetret dönemi içerisine sokan Ankara Savaşı hakkında birçok tartışmalar ve çeşitli görüşler mevcuttur. Savaşta esir düşen Yıldırım Bayezid’in başına gelenler ise hala soru işaretleri içerisindedir.

Ankara Savaşı sonrasında Osmanlı padişahı Yıldırım Bayezid esir düştüğü halde oğulları ortasında da bir taht çabası başlamıştı.

Osmanlı fetret zamanına girerken, Timur’un eski padişah Bayezid’e nasıl muamele ettiği konusunda çeşitli argümanlar mevcuttur. Timur’un kendi tarihlerinde, Bayezid’e çok saygılı ve düzgün, padişahlara yaraşır bir halde yaklaştığı anlatılır. Ama şahsen hükümdarın buyruğundaki bu tarihçilerin olumsuz bir şey yazmaları hiç de mümkün değildi.

Önemli bir sav da Bayezid’in Timur tarafından bir demir kafese hapsedilerek Semerkand’a bu biçimde götürüldüğü üzerinedir.

Timur’un tarihlerinde bu hususa değinilmese de Arap, Bizans ve birkaç Osmanlı kaynağında bu sav açıkça lisana getirilmiştir. 16. ve 17. asır Osmanlı tarihçilerinde bu sıkıntıyı büsbütün reddederek aksini savunma eğilimi görülür. Lakin Evliya Çelebi de kafes sıkıntısının gerçekliğine inananlar ortasındadır.

Osmanlı üzerine araştırmalarıyla tanınan 19. asrın ünlü tarihçisi Joseph von Hammer ise iddiayı kabul etmeyenler ortasındadır.

Hammer, demir kafes sorununu savunan Osmanlı tarihçilerinin, Arap kaynaklarını yanlış yorumlayarak bu sıkıntının gerisinden gittiklerini düşünmektedir. Ona nazaran Arap tarihçilerinin bildirdiği bu ”demir kafes” ile kastedilen bir tahtırevandır. 

Osmanlının kuruluşu üzerine araştırma yapan bir öteki muharrir H. A. Gibbons ise, Hammer’in tersine, 16. ve 17. asırlardaki Osmanlı saray tarihçilerinin pozisyonlarından dolayı bu gerçeği reddettiklerini ileri sürerek, Aşıkpaşazade ve Neşri üzere kaynaklarda zikredilen kafes probleminin gerçekliğine inanmaktadır.

Ankara Savaşı sonrasında Yıldırım Bayezid’in durumunu inceleyen Ord. Prof. Dr. Mehmet Fuad Köprülü ise bahse farklı bir açıdan yaklaşıyor.

Evvela ”demir kafes” sıkıntısından bahseden yahut hiç bahsetmeyen zamanın kıymetli kaynaklarını ele alan Köprülü, batılı Ünlü Türkologların görüşlerine de başvuruyor. Bu türlü bir örneğin daha evvelki tarihlerde tıpkı coğrafyada mevcut olup olmadığını soruşturan Köprülü, Samanoğulları’nda, Hindistan’da, İlhanlılar’da, Safeviler’de daha evvel demir kafese mahpus uygulamasının cereyan ettiğini belirtiyor. 

Fuad Köprülü, tıpkı vakitte Büyük Selçuklu hükümdarı Sancar’ın da Oğuz isyanı sonrasında esir düştüğünde tekrar demir bir kafese hapsedildiğini anlatıyor. Ele aldığı kaynaklar ve araştırmadan çıkan sonuç olarak, kendisi de Yıldırım Bayezid’in demir bir kafese hapsedilmesinin, tarihi bir vakıa olduğuna hükmediyor.

Ama soru işaretleri bu ucu açık sorun ile de hudutlu kalmıyor. Yıldırım Bayezid’in vefatı de büsbütün farklı bir gizem konusu!

Temelde üç argüman ön plana çıkıyor:

  • Timur’un Bayezid’i öldürtmesi.

  • Bayezid’in eceliyle hayata veda etmesi.

  • Bayezid’in yüzüğündeki zehri içerek intihar etmesi.

Timur’un tarihçileri bu bahiste da tıpkı biçimde Yıldırım Bayezid’in eceliyle öldüğünü belirtmektedirler. Hatta Timur’un bu vefat haberini aldığında çok kederlendiğinden de bahsederler.

Arap ve İran kaynaklarının ise kimilerinde Yıldırım Bayezid’in Timur tarafından idam ettirildiği, kimilerinde da eski padişahın eceliyle öldüğü belirtilir. Buna karşılık en eski Osmanlı kaynaklarından biri olan Aşıkpaşazade, Yıldırım Bayezid’in intihar ettiğini söylemektedir. 16. ve 17. asırda yazılmış Osmanlı tarihlerinde ise, eski padişahın intiharı sorunu reddedilmektedir.

Fuad Köprülü bu bahis üzerinde de eski tarihlerdeki misallere müracaat etmeyi tercih ediyor.

Büyük Selçuklular’da, Gazneliler’de ve Safeviler’de yüzükte zehir taşımanın örneklerinin görüldüğünü belirten Köprülü, Yıldırım Bayezid’in de bu türlü bir zehirli yüzük taşıyabileceğinin mümkün olacağını söylüyor. İçerisinde bulunduğu kurallar, ortam ve psikolojinin de padişahı intihara sürükleyebileceğine değinen Köprülü, Yıldırım Bayezid’in bu halde intihar ettiğine kanaat getiriyor.

Sonuç prestijiyle Ankara Savaşı sonrasında Yıldırım Bayezid’in yaşadıkları hala tam olarak aydınlığa kavuşmamıştır.

Biz burada yalnızca sizlere, ortaya atılan argümanları ve araştırmaları, tertipli ve anlaşılır bir halde nakletmeye çalıştık. 1402’deki savaştan bir yıl sonra Yıldırım Bayezid’in hayata veda ettiğini ve gerisinde bıraktığı oğullarının gergin bir uğraşa girdiklerini bilmekteyiz. 

Eski padişahın başına gelenler ve mevti ise, görüleceği üzere kaynaklardaki farklı tezlerle anlatılmaktadır. Bu savlardan hangisinin daha gerçekçi yahut gerçek olduğunu tespit etmek ise, şu anda neredeyse mümkün değildir. Hasebiyle bir tarih okuyucusunun üzerine düşen, bu tezlerden birisini seçmek yahut her biri hakkında fikir sahibi olup çekimser kalmaktır.

Leave a Comment

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir