Felsefi Bakış Açısıyla Zihin Oyunlarını Sevenlere: Tarihteki Birinci İsim Kime Aitti?

Aralık 2, 2021 by Yorum yapılmamış

Bir isme sahip olan birinci insan kimdi ve nerede yaşadı? Bunu korkarız ki kimse bilemez…

Yazının icadının insanlığa olan muazzam tesiri de burada başlıyor aslında.

“Verba volant, scripta manent”

Latince özdeyişin yalın biçimde tabir ettiği üzere: ‘Söz uçar, yazı kalır.’ Evet, yazılar sahiden kalıyor. Bugün, birkaç bin yıl öncesinden günümüze ulaşan bir kadro çetin tabletler sayesinde geçmiş hakkında bilgi sahibi olup, yaşananları anlamlandırabiliyoruz aslında.

Tam olarak tıpkı halde, binlerce yıl öncesinden birinin ismini öğrenmemiz mümkün olabiliyor.

Bu beşerler da tıpkı sıradan bir vatandaş üzere hayatını çeşitli zanaatlerle idame ettiren, toplumsal ilgiler kuran insanlardı. Birer isimleri, karakterleri, sevilen ya da sevilmeyen huyları vardı. İş arkadaşları ya da aileleri. Yani hayatları…

Birinci isim için pek çok yere bakılabilir. Çin üzere…

M.Ö. 6000-6200 yıllarına kadar geriye gidelim. 8000 yıldan daha eski bir geriye dönüş bu. Bu devirde Jiahu sembolleri ismi verilen sembollerle karşılaşıyoruz. Bunlara tam manasıyla bir yazılı lisan denemez lakin bir şeyleri sembolize ettikleri açık.

Evet, bunlar isimdi…

Tam olarak ne manaya geldikleri bilinmese de, bir grup kişilik özelliklerine atıf yaptıkları biliniyor. Hatta periyoda ilişkin çanakların üzerinde farklı Jiahu sembollerine rastlanmış. Bilirsiniz, amaç karışıklık olmasın.

Gerçek bir yazı sisteminde rastlanan birinci ismin Sümer kültürüne ilişkin olduğu düşünülüyor.

Bu da aşağı üst M.Ö. 3200-3100 civarına, Jemdet Nasr hükümdarlığı periyoduna denk geliyor.

Bu noktada mükemmel kahramanların, şairlerin, devlet adamlarının isimlerini görmeyi beklemeyin…

Elbette edebiyat, sanat ya da insan ruhuna dair öbür pek çok hoşluk bu devirde mevcuttu. Faka ünlü öykülerin ya da kahramanlıklarının saklanıp korunması için kil tabletlerin kullanılması pek kullanışlı bir prosedür sayılmazdı. Varsayım edebilirsiniz… Çivi yazısı yazmak büyük sıkıntıydı.

O vakit bu zahmetten kurtulmak istediler ve öyküleri lisandan lisana dolaştırmayı tercih ettiler. Lakin sonuçta bir şeyleri yazmak gerekiyordu…

Mesela borç, alacak konuları, fatura fonksiyonu taşıyan ticari evraklar… Bu evraklardan hareketle, bir vakte kadar tarihte birinci rastlanan ismin Gal-sar isminde bir adama ilişkin olduğu düşünülüyordu. Enpap-x ve Sukkalgir isminde da iki kölesi varmış hatta. Bir tablete işlenmiş bütün bunlar. Onlar da ‘Yanlışlık olmasın’ demiş olabilirler. 

Lakin muhtemelen, birinci olarak bir rabbin, yiğit savaşçının ya da bilge bir adamın değil, bir muhasebecinin ismini duyduk.

Schoyen koleksiyonuna ilişkin bu kesim o denli diyor. Yuval Harari’nin ses getiren çalışması Sapiens‘daki savı da bunu dayanaklar nitelikte.

“29.086 ünite arpa 37 ay içinde teslim alındı. İmza, Kushim.”

Tablette yazılanlar tam olarak buydu. Şayet Kushim genel bir isimlendirme değildiyse, bu kaydı tutan muhasebecinin isminden öteki bir şey değildi.

Neredeyse herkesin ucundan kıyısından çiftçi olduğu bir devirde, Kushim’in imzaladığı bu evrakın varlığına şaşırmak güç.

Ziyadesiyle sıradanlaşmış bir işin tekrarını yapıyordu aslında. Kushim! Ona bu türlü sesleniyorlardı. 5000 yıl öncesinden bir nida. Kushim sanki mesleğini seviyor muydu? Hayata dair neler düşünüyor, hangi pahalara inanıyordu? Biraz üzerine düşündüğümüzde onu bu kadar güçlü bir pozisyona sokan tek şeyin, ismi olduğu konusunda hemfikir olabiliriz. İsimlendirmenin gücü, onu tıpkı birkaç jenerasyon evvel yaşamış biri üzere algılamamıza sebep olmuştu.

Bu galeriyi oluştururken Robert Krulwich’in National Geographic’de yayınlanan yepyeni makalesinden ve kendi çizimlerinden bol bol yararlandık.

Onedio IQ’yu Facebook’tan takip etmeyi unutmayın!

Leave a Comment

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir