Bir Odaya Girince Niçin Girdiğini Unutup Beyni Kusur Verenlere Bilimin Yanıtı: ‘Kapı Etkisi’

Aralık 2, 2021 by Yorum yapılmamış

Hepimizin başına gelir; bir odadan öteki bir odaya geçtiğimizde ‘Ne yapacaktım ben ya?’ diyerek kalakalırız. Yahut mutfağa girer, niçin girdiğimizi hatırlayamadığımız için buzdolabını açıp boş boş bakarız. Ekseriyetle bu türlü durumlarda düzgünce ‘aptallaştığımızı’, ne kadar dalgın biri olup çıktığımızı düşünüp kendimize sinirleniyoruz ve unutkanlığımız bizi korkutmaya başlıyor.

Korkmayın, ‘aptallaşmadık’ ve şimdi bunamıyoruz da. Bilim insanları bu durumu da araştırıp ismini koymuşlar: Kapı tesiri (doorway effect); yahut bir öteki ismiyle, giriş amnezisi.

1. Kapı tesiri, bir ‘kapı’dan geçtiğimizde beyinde meydana gelen süreksiz hafıza kaybı olarak tanımlanıyor.

Bunca iş yoğunluğunun ortasında olağan olarak en kolay şeyleri bile unutma eğilimindeyiz. Lakin kapı etkisi, kolay bir “yoğunluk kaynaklı unutkanlık” yahut dalgınlık durumundan ziyade, kısa vadeli bir amnezi. Beynin ve hafızanın ne biçimde organize olduğuna dair değerli ipuçları içeriyor.

2. Notre Dame Üniversitesi’nden Gabriel Radvansky, Sabine Krawietz ve Andrea Tamplin’in araştırmasına bakalım.

Bu araştırmada deneklerden, bilgisayar ortamında sanal olarak dekore edilmiş bir odada bir kadro objelerin yerlerini değiştirmeleri istenmiş. Yeri değişen obje ekrandan kayboluyor.

Sonra tıpkı denek kümesinden, objeleri bir öbür sanal odaya taşımaları istenmiş ve taşıma süreci bittikten sonra kendilerine ikinci odanın birinci hali gösterilmiş. 

Deneklerin, taşıdıkları objelerin ne kadarını hatırlayabildikleri ölçülmüş.

Her iki durumda da taşınan obje ekrandan kaybolduğu halde, denekler tıpkı odada taşıdıkları objeleri çarçabuk hatırlarken, diğer odaya taşıdıklarını kayda paha oranda hatırlayamamışlar.

3. Kapı tesiri, hem fizikî hem de zihinsel ortamı değiştirdiğimizde, öbür bir odaya geçip diğer şeyleri gördüğümüzde meydana gelir.

Bunun nedeni, diğer bir mekansal gerçeğe geçtiğimizde, beynimizin etraf ahenk ve düşünme sürecini tekrar kalibre edebilmesi için vakte gereksinimi olmasıdır. Bu da süreksiz bir hafıza kaybına neden olur.

4. İnsan beyninin, bir an içerisinde yalnızca tek bilgiyi işleyebileceği düşünülüyor.

Bu nedenle, şayet bir şeye konsantre olduysanız geri kalan her şey hafızanın gerisine itiliyor. 

Yani yer değiştirip yeni bir odaya / mutfağa vb girdiğimizde, beyin bu yeni mekansal algılama esnasında bir an için bunun öncesindeki fikirleri siliyor. Her yeni gerçeklikte, buna odaklanabilmek için bir evvelki odakları geri plana itiyor.

5. Günlük yaşantımızda dikkatimiz farklı düzlemler ortasında masraf gelir.

Zihnimiz gün uzunluğu işlerimiz, gayelerimiz, planlarımız, stratejilerimiz ve somut hareketlerimiz ortasında geçiş yapar. Rutin vakitlerde, yaptığımız işler daha mekanizedir ve ekseriyetle yaptığımız şeyin kendisi tek odağımızı teşkil etmez. Örneğin düz yolda otomobil kullanırken yanımızdaki bireyle rahatlıkla konuşabiliriz.

6. Lakin durum rutin değil ise, dikkatimiz yaptığımız iş üzerindedir.

Tekrar otomobil örneğinden gidersek, ani bir viraj gördüğümüzde yanımızdakiyle konuşmayı keser ve yapmakta olduğumuz işe odaklanırız. Bu, beynin büyük fotoğraftan çıkması anıdır.

7. Beyin ve büyük fotoğraf: Gün içinde yaptığımız küçük hareketlerin birçoğu, daha büyük bir hareketin kesimidir.

Diyelim anahtarımızı almak için yatak odasına giriyor ve ne alacağımızı unutuyoruz. 

Ruhsal açıdan olan şudur: Planımız (anahtar), stratejinin uygulanmasında gerekli bir kademe esnasında (yatak odasına gitmek) unutuldu. Planın kendisi de muhtemelen daha büyük bir planın (evden çıkmaya hazırlanmak) kesimiydi, ki bu da daha büyük öteki bir planın (işe gitmek) modülü.

8. Bu karmaşık hiyerarşi basamaklarında inip çıkarken anahtar muhtaçlığı bir yerde akla gelir ve plan kuracak kadar bir müddet dikkatimiz onun üzerinde ağırlaşır.

Lakin çabucak akabinde kısacık bir an için diğer bir şeye kayar (diyelim elbiseleri kimin yerde bıraktığı). 

Yani mekansal değişikliğe beynin adapte olma mühletinin yanı sıra, zihin akışımızda dikkatimizin küçücük anlığına öbür bir yere kayması da kapı tesirine neden olur. 

Yapmaya çalıştığımız birçok iş ortasında acelece düşünülmüş bu şey, ortam değiştiğinde unutulur.

9. Araştırmacılar kapı tesirinin, hayatta kalma düzeneğinin bir kalıntısı olabileceğine inanıyor.

Avcılar ve mağara sakinleri olduğumuz geçmiş ömürde, inançlı etrafımızı bırakıp yeni ve bilinmeyen bir etrafa gitmek şimdikinden çok daha tehlikeliydi. Yeni etrafta uyanık ve tetikte olabilmemiz için içgüdülerimiz, eski çevreyi unutmamızı sağlardı. 

Farklı bir odaya girdiğimizde beynin bu yeni mekansal gerçeği algılarken öteki bilgiyi silmesinin, bu türlü bir içgüdüsel art plana dayanabileceği düşünülüyor.

10. Yani kapının bir nevi metafor vazifesi gördüğünü söylemek mümkün.

Kapı, beynimizin yeni şeylere odaklanabilmesi için evvelki düşündüklerini unutmasını sağlayan bir tetikleyici üzere. 

Birdenbire aklımıza gelen bir aramayı yapmak üzere web siteleri ortasında geçiş yaptığımızda ne arayacağımızı unutmamızın da sebebi bu. Metaforik bir kapıdan geçmiş olmamız.

11. Pekala bu durum, iki “oda” birbirinin birebiri iken de geçerli olur mu?

Diyelim iki oda / yer / web sitesi birbirinin büsbütün birebiri olacakşekilde dekore edilmiş olsa tekrar de kapı tesirini yaşar mıyız? 

Bunun karşılığını daha ayrıntılı araştırmalar belirleyecek.

12. Sonuç olarak, kapı tesiri rastgele bir demans yahut yaşlılık belirtisi değil ve epey olağan.

Psikologlar kapı tesirinin insan hafızasının güçlü taraflarının yanı sıra, zayıflıklarını ve da ele verdiğine, beynimizin ne formda çalıştığını anlamamızda bir basamak teşkil ettiğine inanıyor.

BU İÇERİĞE EMOJİYLE REAKSİYON VER!

421

75

30

15

9

6

1

ONEDİO ÜYELERİ NE DİYOR?

Bugün Neler Yaşandı? Günün En Çok Konuşulan ve Tartışılan Haberleri ile Toplumsal Medyanın Gündemi (1 Aralık)

1 Aralık, 17:04

Rockstar Games İpleri Eline Aldı: GTA: The Trilogy – Definitive Edition 1.03 Yamasıyla Düzeltilen 13 Yanılgı

1 Aralık, 17:03

Hayallerimizdeki Hayatı Yaşadığımız The Sims 4’ü Daha da Renklendiren En Güzel 11 Ek Paket

1 Aralık, 17:02

Oraya Tekrar Dönmeye Cüretiniz Var Mı?: Sons of the Forest İçin Çıkış Tarihi Belirli Oldu

1 Aralık, 17:02

La Casa de Papel’in Güney Kore Versiyonunda Squid Game’in Yıldızı Park Hae-soo ‘Berlin’ Karakterini Oynayacak

1 Aralık, 17:01

Seda Yekeler Yazio: 0.7 Ucu Olan Var mı?

1 Aralık, 17:01

Levent Uysal Yazio: Bir Önder Nasıl Doğar?

1 Aralık, 17:01

Türkiye’de Yaşayarak Ruh Sıhhatini Ne Kadar Yitirdin?

1 Aralık, 17:00

Netflix Türkiye’de Aralık Ayında Yayımlanacak Olan Yeni Dizi, Sinema ve Belgeseller

1 Aralık, 16:56

Erdoğan ile Koca Ortasında Bir Garip ‘Para’ Diyaloğu

1 Aralık, 16:55

Güneş Tutulması Ne Vakit? 2021 Güneş Tutulması Türkiye’den Görülecek mi? Güneş Tutulması Neden Olur?

1 Aralık, 16:54

Billur Aktürk Yazio: Adil Dünya

1 Aralık, 16:45

Erdoğan’ın Katıldığı TRT ‘Canlı’ Yayınının Banttan Verildiği Tezleri Toplumsal Medyanın Gündeminde

1 Aralık, 16:38

Kuruluş Osman’a Bomba Transfer: Savaşçı’nın Ayça’sı Feyza Sevil Güngör Kuruluş Osman Kadrosunda…

1 Aralık, 16:34

Kız Arkadaşının Ailesiyle Tanışınca Müstakbel Kayınvalidesiyle Daha Evvelden Seviştiğini Fark Eden Adam

1 Aralık, 16:27

Gürültü Yapıyor Diye Komşusuna Bombalı Taarruz Düzenledi!

1 Aralık, 16:21

Tekçe Akalay’ın Yeni Dizisi Mezarlık’a Yeni Oyuncular Dahil Oldu! Takımda Kimler Var?

1 Aralık, 16:16

Kapalıçarşı’da Döviz Ofisi Sahibi Adam İntihar Etti

1 Aralık, 16:02

Dünyanın Birinci Sanal Müzik Kümesi Gorillaz’ın Mutlakla Görmeniz Gereken 14 Canlı Performansı

1 Aralık, 16:00

Mansur Yavaş ‘Akıllı Taksi’ Sisteminin Teste Başladığını Duyurdu

1 Aralık, 15:58

Beyin Kanaması Geçiren Kadir İnanır’dan Birinci Fotoğraf

1 Aralık, 15:42

Stylingiyle Dikkat Çeken Evlilik Hakkında Her Şey’in 11. Kısmında Giyilen Efsane Kıyafetler

1 Aralık, 15:41

Serinin En Güzeli Bile Olabilir: GTA 4’ü GTA 5’ten Çok Daha Yeterli Kılan 11 Özellik

1 Aralık, 15:40

Hasret Gökbel Yazio: Yeni Bir Hafta mı Yoksa Eskinin Tekrarı mı?

1 Aralık, 15:40

Bakalım Bunları Hatırlayabilecek misiniz? Tüm Dünyadan 2021’in En Tuhaf 15 Haberi

1 Aralık, 15:40

Leave a Comment

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir